МӘМС және ТМККК

ТМККК (тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі) – МӘМС жүйесіндегі мәртебесіне қарамастан барлық азаматтарға қолжетімді, мемлекет кепілдік берген медициналық көмек пакеті. Жедел және шұғыл медициналық көмекті, алғашқы медициналық-санитарлық көмекті, айналасындағыларға қауіп төндіретін әлеуметтік маңызы бар, инфекциялық және басқа да ауруларды диагностикалауды және емдеуді, профилактикалық тексерулер мен скринингтерді, жекелеген аурулар бойынша медициналық оңалтуды, паллиативтік көмекті, сондай-ақ заңнамада көзделген жағдайларда дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді қамтиды.

МӘМС (міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру) – ТМККК-дан тыс медициналық көмектің кеңейтілген көлеміне қол жеткізуді қамтамасыз ететін жүйе. МӘМС пакетіне бейінді мамандардың консультациялары, диагностикалық зерттеулер, созылмалы аурулар кезіндегі динамикалық байқау, мамандандырылған және жоғары технологиялық медициналық көмек, жоспарлы стационарлық емдеу, медициналық оңалту, азаматтардың жекелеген санаттарына стоматологиялық көмек және белгіленген тізбелер бойынша дәрілік қамтамасыз ету кіреді.

МӘМС «медициналық қызметтерді тұтынушы» (сақтандырылған) мәртебесі бар адамдарға медициналық қызметтердің кең спектрін ұсынады, соның ішінде:

• амбулаториялық жағдайда мамандандырылған медициналық көмек;
• профилактикалық медициналық тексерулер;
• бейінді мамандардың қабылдаулары мен консультациялары;
• созылмалы аурулары бар адамдарды динамикалық бақылау;
• халықтың жекелеген санаттарына стоматологиялық көмек көрсету (Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 21 қыркүйектегі № ҚР ДСМ-106/2020 бұйрығы);
• диагностикалық қызметтер, оның ішінде зертханалық диагностика;
• процедуралар мен манипуляциялар;
• тұқым қуалайтын туа біткен ақаулар мен даму ауытқуларын ерте анықтауға арналған скринингтік зерттеулер;
• стационарды алмастыратын жағдайларда мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялық, медициналық көмек;
• стационарлық жағдайларда мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялық, медициналық көмек;
• медициналық оңалту;
• заңнамада көзделген жағдайларда дәрілік заттармен, медициналық бұйымдармен, мамандандырылған емдік өнімдермен және иммунобиологиялық препараттармен қамтамасыз ету.

Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіндегі медициналық көмекке мыналар кіреді:

1. Амбулаториялық жағдайларда мамандандырылған медициналық көмек (ТМККК шеңберінде аурулардың алдын алу, диагностикалау және скринингтік зерттеулер жағдайларын қоспағанда), оның ішінде:

профилактикалық медициналық тексерулер;
бейінді мамандардың қабылдауы мен консультациялары, сондай-ақ елдегі эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына әкелетін аурулар кезінде және оларға күдік туындаған жағдайларда үйде мобильді бригаданың қызметтері;
бейінді мамандардың созылмалы аурулары бар адамдарды динамикалық байқауы;
халықтың жекелеген санаттарына шұғыл және жоспарлы түрде стоматологиялық көмек көрсету;
диагностикалық қызметтер, оның ішінде зертханалық диагностика;
процедуралар мен манипуляциялар;
тұқым қуалайтын туа біткен ақаулар мен даму ауытқуларын ерте анықтауға арналған скринингтік зерттеулер.

2. Мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялық, стационарды алмастыратын жағдайларда медициналық көмек (ТМККК шеңберінде ауруларды емдеу жағдайларын қоспағанда), сондай-ақ елдегі эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына әкелетін аурулар кезінде және оларға күдік туындаған жағдайларда үйдегі стационар қызметтері.

3. Мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялық, стационарлық жағдайларда медициналық көмек:

ТМККК шеңберінде ауруларды емдеу жағдайларын қоспағанда, бет қаңқасы мен басының туа біткен анатомиялық ақаулары бар балаларға реконструктивтік, пластикалық хирургиялық операцияларды қоса алғанда, жоспарлы нысанда;
шұғыл нысанда, оның ішінде ТМККК шеңберінде ауруларды емдеу жағдайларын қоспағанда, тәулік бойы стационар жағдайында емдеуді қажет етпейтін диагноз анықталғанға дейін тәулік бойы стационардың қабылдау бөлімшесінде емдеу-диагностикалық іс-шараларды жүргізу.

4. Уәкілетті орган айқындайтын аурулар тізбесі бойынша медициналық оңалту (ТМККК шеңберінде ауруларды емдеу жағдайларын қоспағанда).

5. Амбулаториялық, стационарды алмастыратын және стационарлық жағдайларда мамандандырылған медициналық көмек көрсету кезіндегі патологиялық-анатомиялық диагностика.

6. Өлгеннен кейінгі донорды ағзаларды (органның бір бөлігін) және (немесе) тіндерді (тіннің бір бөлігін) алып қоюға дайындау, ағзаларды (органның бір бөлігін) және (немесе) тіндерді (тіннің бір бөлігін) транспланттау мақсатында ағзаларды (органның бір бөлігін) және (немесе) тіндерді (тіннің бір бөлігін)алып қою, консервациялау, дайындау, сақтау, тасымалдау.

7. Көрсету кезінде дәрілік заттармен, медициналық бұйымдармен, мамандандырылған емдік өнімдермен, иммунобиологиялық препараттармен қамтамасыз ету:

Денсаулық сақтау ұйымдарының дәрілік формулярларына сәйкес стационарлық және стационарды алмастыратын жағдайларда мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялық медициналық көмек;
белгілі бір аурулары (жай-күйі) бар азаматтардың жекелеген санаттарына арналған дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар тізбесіне сәйкес амбулаториялық жағдайларда алғашқы медициналық-санитариялық және мамандандырылған медициналық көмек көрсету.

Егер сақтандырылмаған болсаңыз, сізге ТМККК базалық пакеті қолжетімді. Бұл жағдайда сіз жедел жәрдем шақырып, учаскелік дәрігердің қабылдауына бара аласыз. Сондай-ақ жарақат, күйік, улану, жедел жағдайлар кезінде медициналық көмекке жүгіне аласыз. Егер жағдай шұғыл араласуды талап етсе, шұғыл түрде ота жасалады.

Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне мыналар кіреді:

1. Жедел медициналық көмек.

2. Көрсетілетін медициналық авиацияны тарта отырып, жедел медициналық көмек:

пациенттің орналасқан жері бойынша медициналық ұйымда медициналық бұйымдардың және (немесе) тиісті біліктілігі бар мамандардың болмауына байланысты медициналық көмек көрсету мүмкін болмаған кезде;
медициналық көмек көрсетудің қайталама және үшінші деңгейлеріндегі мамандарды межелі жерге жеткізу қажет болған кезде;
науқасты пациенттің орналасқан жері бойынша медициналық көмек көрсету мүмкін болмаған және тиімсіз болған кезде медициналық көмек көрсетудің екінші және үшінші деңгейдегі медициналық ұйымдарына тасымалдау үшін;
кейінгі транспланттау үшін ағзаларды (ағзалардың бөліктерін) және (немесе) тіндерді (тіндердің бөліктерін) тасымалдау үшін.

3. Алғашқы медициналық-санитарлық көмек (МСАК), оның ішінде:

ең көп таралған ауруларды диагностикалау, емдеу және басқару;
халықтың нысаналы топтарын профилактикалық тексеру;
аурудың мінез құлық қауіп факторларын ерте анықтау және бақылау және анықталған қауіп факторларын азайту дағдыларын үйрету;
иммундау;
салауатты өмір салтын қалыптастыру және насихаттау;
репродуктивті денсаулықты сақтау жөніндегі іс-шаралар;
босанғаннан кейінгі кезеңде жүкті және босанған әйелдерді бақылау;
жұқпалы аурулар ошақтарындағы санитариялық-эпидемияға қарсы және санитариялық-профилактикалық іс-шаралар.

4. Амбулаториялық жағдайда мамандандырылған медициналық көмек, оның ішінде:

аурулардың алдын алу және диагностикасы;
елдегі эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына әкелетін аурулар кезінде және МӘМС жүйесінде қызметтерді тұтынушы болып табылмайтын адамдар үшін оларға күдік туындаған жағдайларда мобильді бригада қызметтерін қоса алғанда, жарақаттар, уланулар және басқа да шұғыл жағдайлар кезінде медициналық көмек;
әлеуметтік маңызы бар ауруларды диагностикалау және емдеу;
онкологиялық ауруларды ерте анықтауға арналған скринингтік зерттеулер;
артериялық гипертензияны, жүректің ишемиялық ауруын, глаукоманы, қант диабетін, В және С вирустық гепатиттерін және басқа да ауруларды ерте анықтауға арналған скринингтік зерттеулер.

5. Стационарды алмастыратын жағдайларда мамандандырылған медициналық көмек:

әлеуметтік маңызы бар аурулар кезінде;
елдегі эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына әкелетін аурулар кезінде және оларға күдік туындаған жағдайларда үйде көрсетілетін қызметтер.

6. Стационарлық жағдайларда көрсетілетін мамандандырылған медициналық көмек:

айналасындағыларға қауіп төндіретін инфекциялық немесе паразиттік аурумен ауыратын науқаспен байланыста болған адамдарды, сондай-ақ бактерия тасығыштарды, вирус тасығыштарды және осындай ауруларға күдікті адамдарды оқшаулау кезінде;
жұқпалы, паразиттік ауруларды және айналасындағыларға қауіп төндіретін ауруларды емдеуде;
тәулік бойы стационардың қабылдау бөлімшесінде емдеу-диагностикалық іс-шараларды жүргізуді қоса алғанда, МӘМС жүйесінде қызметтерді тұтынушы болып табылмайтын тұлғалар үшін шұғыл нысанда;
уәкілетті орган бекіткен аурулардың тізбесі бойынша жоспарлы нысанда.

7. Медициналық оңалту:

негізгі ауруды емдеуде;
туберкулезбен ауыратын науқастар;
психикалық және мінез-құлық бұзылыстары (аурулары) бар адамдар.

8. Паллиативті медициналық көмек.

9. Қан препараттарымен және оның компоненттерімен қамтамасыз ету.

10. Амбулаториялық, стационарды алмастыратын және стационарлық жағдайларда мамандандырылған медициналық көмек көрсету кезіндегі патологиялық-анатомиялық диагностика.

11. Өлгеннен кейінгі донорды ағзаларды (ағзалардың бөліктерін) және (немесе) тіндерді (тіндердің бөліктерін) алып қоюға дайындау, ағзаларды (ағзалардың бөліктерін) және (немесе) тіндерді (тіндердің бөліктерін) алып қою, консервациялау, дайындау, сақтау және тасымалдау.

12. Қазақстан Республикасының азаматтарын шетелге емделуге жіберу және (немесе) отандық медициналық ұйымдарда емдеу жүргізу үшін шетелдік мамандарды тарту.

13. Көрсету кезінде дәрілік заттармен, медициналық бұйымдармен, мамандандырылған емдік өнімдермен және иммунобиологиялық дәрілік препараттармен қамтамасыз ету:

стационарлық және стационарды алмастыратын жағдайларда жедел жәрдем, сондай-ақ мамандандырылған көмек, оның ішінде жоғары технологиялық медициналық қызметтер;
Профилактикалық егулер жүргізілетін аурулардың тізбесіне сәйкес МСАК;
Белгілі бір аурулары (жағдайлары) бар азаматтардың жекелеген санаттары үшін амбулаториялық жағдайларда МСАК және мамандандырылған медициналық көмек көрсету.

14. Тізбесін уәкілетті орган бекітетін әлеуметтік маңызы бар аурулар кезіндегі медициналық көмек.

Жұмыс берушілер МӘМС төлемдерінің екі түрін жасайды — аударымдар (жұмыс берушінің есебінен) және жарналар (қызметкердің есебінен).

Аударымдар бойынша мөлшерлеме қызметкердің жалақысының 3% құрайды, бірақ олар жұмыс берушінің өз қаражатынан төленеді, олар жалақыдан ұсталмайды.

2026 жылы аударымдардың ең жоғары мүмкін мөлшері — 40 ЕТЖ-дан 3% – 2026 жылы салық салынатын шекті табыс, яғни 102 000 теңгеден аспайды.
Төлем тағайындау коды (КНП) – 121.

Жарна мөлшерлемесі 2% құрайды және бұл сома қызметкердің жалақысынан ұсталады.
2026 жылы жарнаның ең жоғары мүмкін мөлшері – 20 ЕТЖ-дан 2% — 2026 жылы салық салынатын шекті табыс, яғни 34 000 теңгеден аспайды.
Төлем тағайындау коды (КНП) – 122.

Егер қызметкер: балалар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар, Алтын алқа немесе Күміс алқа алқаларымен марапатталған студенттер санатына жатса, бұл жағдайда жұмыс орнынан МӘМС жарналары төленбейді.

Салық агенттері (төлем көздерінен ұсталатын салықтарды есептеу, ұстап қалу және аудару бойынша міндеті бар тұлғалар) жұмыстарды немесе қызметтерді өтеу үшін жалданған тұлғалар үшін МӘМС жарналарын жұмыскерлермен бірдей тәртіппен аударады.

* ЕТЖ-ең төменгі жалақы. 2026 жылы оның мөлшері 85 000 теңгені құрайды.

Жұмысшылар ай сайын жалақының 2% мөлшерінде жарна төлейді. Бұл қаражат олардың кірістерінен ұсталады, бірақ тікелей аударымды жұмыс беруші жүзеге асырады (яғни қызметкерге төлем операцияларын дербес жүргізудің қажеті жоқ).

2026 жылы жарнаның ең жоғары мүмкін мөлшері – 20 ЕТЖ-дан 2% — 2026 жылы салық салынатын шекті табыс, яғни 34 000 теңгеден аспайды.

ҚР халқының әлеуметтік осал топтарынан шыққан азаматтардың 14 санаты үшін МӘМС жарналарын мемлекет республикалық бюджеттен төлейді.

Оларға мыналар жатады:
1) 18 жасқа дейінгі балалар;
2) жұмыс істемейтін жүкті әйелдер (олар үшін зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдар алдыңғы 2 айдан артық төленбейді);
3) баланың жұмыс істемейтін ата-анасы (немесе заңды өкілдерінің бірі) үш жасқа толғанға дейін;
4) жүктілікке және босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға, баланы (балаларды) үш жасқа толғанға дейін оның (олардың) күтіміне байланысты демалыста жүрген адамдар;
5) мүгедек баланы күтуді жүзеге асыратын жұмыс істемейтін адамдар;
6) бірінші топтағы мүгедектігі бар адамға күтім жасауды жүзеге асыратын жұмыс істемейтін адамдар;
7) зейнеткерлер, оның ішінде Ұлы Отан соғысының ардагерлері;
8) қылмыстық-атқару (пенитенциарлық)жүйесі мекемелерінде (қауіпсіздігі ең төмен мекемелерді қоспағанда) сот үкімі бойынша жазасын өтеп жүрген адамдар;
9) тергеу изоляторларында ұсталатын адамдар, сондай-ақ үй қамағына алу түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған жұмыс істемейтін адамдар;
10) жұмыс істемейтін қандастар;
11) «алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен наградталған немесе бұрын «Батыр ана» атағын алған, сондай-ақ I және II дәрежелі «Ана даңқы» ордендерімен наградталған көп балалы аналар;
12) мүгедектігі бар адамдар;
13)орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары білім беру, сондай-ақ жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында күндізгі оқу нысаны бойынша білім алатын адамдар (күндізгі бөлім студенттері);
14) мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмекті жұмыс істемейтін алушылар.

ҚР халқының әлеуметтік осал топтарының 2 санаты үшін МӘМС жарналарын мемлекет жергілікті бюджеттен төлейді.
Оларға мыналар жатады:
1) ресми тіркелген жұмыссыздар;
2) әлеуметтік әл-ауқаттың дағдарыстық немесе шұғыл деңгейіне жататын жұмыс істемейтін адамдар.

Жұмыссыз адамдар бойынша деректерді, сондай-ақ әлеуметтік әл-ауқаттың дағдарыстық немесе шұғыл деңгейіне жататын жұмыс істемейтін адамдар бойынша мәліметтерді Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі қалыптастырады және қорға береді. Яғни, Қор осы жеңілдікті санаттарды қалыптастырмайды, бірақ Еңбек министрлігінің тізіміндегі адамдарға мәртебе береді.

Бірыңғай төлемді (ЕП) жеке кәсіпкерлер немесе заңды тұлғалар өз қызметкерлері үшін төлейді.
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап бірыңғай төлем мөлшері есептелген кірістердің 24,8% құрайды және оны жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға дербес төлейді.

ЕП төлемдердің бірнеше түрін қамтиды: жеке табыс салығы, жұмыс беруші мен қызметкердің міндетті зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар, жарналар және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары. Егер қызметкер қандай да бір төлемнен немесе салықтан босатылған болса, онда оның мөлшері бірыңғай төлем сомасынан шегеріледі.

Жеке кәсіпкерлер, жеке практикамен айналысатын адамдар* және шаруа қожалықтарының (ШҚ) иелері МӘМС-ке 1,4 ЕТЖ-дан 5% мөлшерінде жарна төлейді, бұл 2026 жылы 5950 теңге.

Жарна мөлшері белгіленген және ағымдағы айдағы табыс деңгейіне байланысты емес.
Сақтандырылған тұлға мәртебесін жоғалтпау үшін МӘМС жарналарын ай сайын төлеу қажет.
Төлем тағайындау коды (КНП) – 122.

* Жеке практикамен айналысатын адам-жеке нотариус, жеке сот орындаушысы, адвокат, кәсіби медиатор.

Маңызды: егер ЖК ол үшін МӘМС-ке қажетті төлемдерді аударатын басқа ұйымда жалдамалы қызметкер болып табылса, бұл оны ЖК ретінде өзі үшін жарналарды төлеуден босатпайды.
Жарналарды төлеуді ресми түрде тоқтатылған немесе әрекетсіз деп танылған жеке кәсіпкерлер ғана тоқтатады.

Тәуелсіз төлеушілер санатына тұрақты жұмысы жоқ және жеңілдікті Санаттар тізіміне кірмейтіндер кіреді.

Дербес төлеушілер үшін МӘМС жарнасының мөлшері 1 ЕТЖ-нің 5% -. құрайды, 2026 жылы бұл ай сайын 4250 теңге.
Төлем тағайындау коды-122.

Жарналар сомасын, оның ішінде өткізіп алған кезеңдер болған жағдайда, сайттағы «төлем калькуляторы» сервисінің көмегімен есептеуге болады.

Төлемді кез келген банкте немесе оның мобильді қосымшасында, «Қазпошта» АҚ бөлімшелерінде немесе «Касса 24» өзіне-өзі қызмет көрсету терминалдары және Qiwi әмиян арқылы жасауға болады.
Сақтанушы мәртебесі қатарынан 12 ай – өткен немесе болашақ үшін жарналар болған кезде беріледі.

Осылайша, тәуелсіз төлеуші МӘМС үшін төлеудің екі әдісін қолдана алады:

• өткен жыл үшін өткізіп алған кезеңдерді (берешекті) төлеңіз (өткен 12 айдың ішінен), егер олар болған болса. Бұл ретте мәртебесін жоғалтпау үшін болашақта жарналарды үнемі төлеуді жалғастыру маңызды;
• болашақ 12 ай үшін төлеңіз, яғни өткен кезеңдегі қарызды өтеудің қажеті жоқ, ал сақтанушының мәртебесі жыл бойы белсенді болады.

Маңызды: жарналарды әр ай үшін бөлек төлеу керек, бірыңғай жалпы сомамен төлеген кезде алгоритм жүйемен танылмайды және мәртебе берілмейді.

Медициналық қызметтер пакеттерін қайта қалыптастыруға және негізінен сақтандыру моделіне кезең-кезеңімен көшуге байланысты МӘМС пакетіне елеулі жүктеме түсіп отыр. Бұл қосымша шығындарды талап етеді. Осыған байланысты жүйенің қаржылық тұрақтылығы негізгі шарттардың біріне айналып отыр, ал жеткілікті қаржыландырусыз барлық азаматтарға қажетті жоғары деңгейдегі медициналық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету мүмкін емес.

Сондықтан жүйенің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында мемлекет, жұмыс берушілер және азаматтардың ортақ жауапкершілігін арттыруға бағытталған өзгерістер қабылданды:
1) МӘМС жүйесіне мемлекет жарналары мөлшерлемелерінің ұлғаюы;
2) қызметкерлер жарналары мен жұмыс берушілер аударымдарын есептеу базасының жоғарғы шегін арттыру.

Өздеріңіз білетіндей, мемлекет МӘМС жүйесіне жарналарды республикалық бюджет қаражаты есебінен халықтың жеңілдікті санаттарына жататын азаматтар үшін (оның ішінде балалар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар, жүкті әйелдер және т.б.) төлейді. Қолданыстағы мемлекет жарналарының мөлшерлемелері бастапқыда жоспарланған деңгейден 3,5 есе төмен (2025 жылы – 2%). Талдау көрсеткендей, Қазақстанда жарналар мен аударымдар мөлшерлемелері әлемдегі ең төмен деңгейлердің бірі болып табылады, ал басқа елдерде бұл көрсеткіш 14,5%-ға дейін жетеді.

Алайда қазіргі жағдайды және МӘМС жүйесіндегі қосымша міндеттемелерді ескере отырып, қаржылық жүйе шығындардың өсуіне төтеп бере алмайды. Осыған байланысты денсаулық сақтау жүйесінің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 2027 жылдан бастап мемлекет жарналарының мөлшерлемесін есептеу объектісінен 2,2%-ға дейін кезең-кезеңімен арттыру және 2037 жылға қарай 4,7%-ға дейін жеткізу ұсынылады. Бұл жүйеге қосымша 2.8 трлн теңге көлемінде қаражаттың түсуін қамтамасыз етеді.

Бұл ретте жарналар мөлшерлемелерінің өсуі тек мемлекетке ғана қатысты болады. Қалған төлеуші санаттары үшін мөлшерлемелер бұрынғы деңгейде сақталады.

Медициналық қызметтер пакеттерін қайта қалыптастыруға және сақтандыру моделіне кезең-кезеңімен көшуге байланысты МӘМС пакетіне айтарлықтай жүктеме түсіп отыр. Бұл қосымша шығындарды талап етеді. Осыған байланысты жүйенің қаржылық тұрақтылығы негізгі шарттардың біріне айналып, жеткілікті қаржыландырусыз барлық азаматтарға қажетті жоғары деңгейдегі медициналық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету мүмкін емес.

Сондықтан жүйенің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында мемлекет, жұмыс берушілер және азаматтардың өздерінің ортақ жауапкершілігін арттыруға бағытталған өзгерістер қабылданды:
1) МӘМС жүйесіне мемлекет жарналарының мөлшерлемелерін арттыру;
2) қызметкерлер жарналары мен жұмыс берушілер аударымдарын есептеу үшін кірістің жоғарғы шегін ұлғайту.

Қазір МӘМС жүйесінде қызметкерлердің жарналары мен жұмыс берушілердің аударымдарын есептеу кезінде белгілі бір әділетсіздік бар: орташа және төмен жалақы алатын адамдар өте жоғары жалақы алатын адамдарға қарағанда көбірек төлейді. Бұл салық салынатын кіріс мөлшеріне шектеу белгіленуіне байланысты – ол 10 ең төменгі жалақыны (ЕТЖ) құрайды, яғни 850 мың теңге. Осылайша, жарнаның ең жоғары мөлшері 17 мың теңгені (2%), ал аударымдар 25,5 мың теңгені (3%) құрайды. Яғни, жалақысы 1–2 млн теңге болған жағдайда да қызметкер небәрі 17 мың теңге жарна төлейді (тиісінше 20–40 мың теңгенің орнына), бұл оның табысының 2%-ынан да аз. Ал жалақысы төмен азаматтар белгіленген шекке жетпейтіндіктен, ай сайын кірісінің дәл 2%-ын төлейді.

Әділеттілік қағидатын қамтамасыз ету үшін салық салынатын кірістің шегін арттыру туралы шешім қабылданды. Бастапқыда 50 ЕТЖ қарастырылған болатын, алайда Мәжілістегі талқылаулардан кейін бұл мөлшер төмендетілді. Енді қызметкерлер жарнаны ең көп дегенде 20 ЕТЖ мөлшеріндегі кірістен төлейтін болады, ал жұмыс берушілердің аударымдарын есептеу үшін шек 40 ЕТЖ-ге дейін көтерілді.

Бұл өзгерістер жалақысы 850 мың теңгеден жоғары болатын қызметкерлердің аз ғана бөлігіне әсер етеді. Қалған азаматтар үшін бәрі бұрынғыдай қалады.

Аталған шара 2026 жылы МӘМС жүйесіне қосымша шамамен 200 миллиард теңге түсіреді. Бұл қаражат емдеу сапасын жақсартуға, медициналық жабдықтар сатып алуға және медициналық көмектің қолжетімділігін арттыруға бағытталады.

Айта кету керек, халықаралық тәжірибеде кірістің жоғарғы шегі деген ұғым мүлде қолданылмайды. Қабылданған өзгеріс әлеуметтік әділеттілік қағидаттарына сай келеді және Қазақстанда зейнетақы жүйесінде қолданылып жүрген тәсілді көрсетеді. Зейнетақы жарналары 50 ЕТЖ-ге дейінгі кірістен есептеледі.

Остались вопросы? МӘМС-Гид өту

МӘМС жүйесіндегі сақтандырылушының мәртебесі 12 ай ішінде дәйекті үздіксіз төлемдер болған кезде беріледі. Бұл өткен 12 немесе болашақ 12 ай болуы мүмкін.
Егер сіз МӘМС жарналарын ешқашан төлемеген болсаңыз және ресми түрде жұмыс жасамасаңыз, онда мәртебе алу үшін дербес төлеуші ретінде төлем жасау қажет – әр ай үшін жеке-жеке 4250 теңгеден.
Егер сіз жақында жұмысқа тұрсаңыз немесе біраз уақыттан бері жұмыс істеп жүрсеңіз, жүйеге 12 төлем түскен кезде сізге мәртебе беріледі. Айталық, сіз қазірдің өзінде 5 ай жұмыс істейсіз, бірақ қазір МӘМС бойынша Медициналық қызметтерді алуыңыз қажет. Бұл жағдайда Сіз 12 айдың аяқталуын күте алмайсыз, бірақ тәуелсіз төлеуші ретінде өткен кезеңнен жетіспейтін 7 ай үшін төлем жасай аласыз.

Төлеушінің әр санаты үшін жарна ставкалары туралы толығырақ мына жерден оқи аласыз

Қор қызметінің маңызды бағыттарының бірі халықты МӘМС жүйесімен қамту болып табылады. Талдау көрсеткендей, 3,2 миллион сақтандырылмаған 1 миллионға жуық азамат дағдарыстық (D) және төтенше (E) әл-ауқат деңгейлеріне жатады. Олардың тіпті негізгі қажеттіліктерді, соның ішінде сақтандыру төлемдерін жабатын жұмысы мен кірісі жоқ.
Халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламаларға тарту мәселелері жергілікті атқарушы органдардың құзыретіне жатады. Осы себепті, Д және Е санаттарындағы адамдарды да жеңілдіктерге қосу керек деген шешім қабылданды, бірақ олар үшін жарналарды өңірлік әкімдіктер төлейтін болады.
Бұл норма МӘМС туралы заңға 2025 жылғы шілдеде қабылданған өзгерістер шеңберінде бекітілді. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап D және E санаттарына жататын барлық азаматтар сақтандырылады және МӘМС пакетіне кіретін медициналық қызметтерге жүгіне алады. Олар үшін (осы медициналық қызметтерді алғандар үшін) жарналарды әкімдіктер фактіден кейін төлейтін болады.
Бұдан басқа, жергілікті атқарушы органдардың жұмыссыздық деңгейін төмендету және халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу үшін тікелей жауапкершілігін ескере отырып, ресми тіркелген жұмыссыздар үшін МӘМС жарналарын төлеуге арналған шығыстар да жергілікті бюджеттерге жүктелген.

Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Кодексі

Ағымдағы ақпарат үшін сіз сайтқа бағытталасыз

adilet.zan.kz

МӘМС туралы заң

Ағымдағы ақпарат үшін сіз сайтқа бағытталасыз

adilet.zan.kz

МӘМС жүйесіндегі медициналық көмектің тізбесі

Ағымдағы ақпарат үшін сіз сайтқа бағытталасыз

adilet.zan.kz

ТМККК тізбесі

Ағымдағы ақпарат үшін сіз сайтқа бағытталасыз

adilet.zan.kz

Аударымдардың, жарналардың немесе өсімпұлдардың артық немесе қате төленген сомаларын қайтару үшін «Азаматтарға арналған үкімет «Мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ-ға өтініш беру қажет.

Артық (қате) есептелген аударымдар, жарналар және (немесе) аударымдар мен (немесе) жарналарды уақтылы және (немесе) толық төлемегені үшін есептелген өсімпұл сомаларын қайтару жөніндегі өтініштерді қабылдайтын Мемлекеттік корпорация филиалдарының мекенжайларын осы жерден жүктей аласыз.

Іс-қимыл тәртібі:
Өтінішті дербес төлеуші берген кезде үлгі бойынша өтінішті толтырыңыз.
Төлеуші-жұмыс беруші өтініш берген кезде пайдасына жарналар мен аударымдар жүргізілген сомаларды қайтаруға қызметкердің келісімі туралы өтініш қосымша міндетті түрде қоса беріледі.

Қаражатты қайтарудан бас тартылуы мүмкін:
1) мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу үшін көрсетілетін қызметті алушы ұсынған құжаттардың және (немесе) енгізілген деректердің (мәліметтердің) дәйексіздігін анықтау;
2) көрсетілетін қызметті алушының және (немесе) мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті ұсынылған материалдардың, объектілердің, деректер мен мәліметтердің осы Қағидаларда және Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде белгіленген талаптарға сәйкес келмеуі;
3) көрсетілетін қызметті алушыға қатысты заңды күшіне енген сот шешімі бар, оның негізінде көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға байланысты арнайы құқығынан айырылған;
4) «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабына сәйкес көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызметті көрсету үшін талап етілетін қолжетімділігі шектеулі дербес деректерге қол жеткізуге ұсынылатын келісімінің болмауы.

Дереккөздер:
1. «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» 2015 жылғы 16 қарашадағы № 405-V ҚР Заңы

2. ҚР ДСМ 2017 жылғы 30 маусымдағы № 478 бұйрығымен бекітілген Аударымдардың, жарналардың және (немесе) аударымдарды және (немесе) жарналарды уақтылы және (немесе) толық төлемегені үшін өсімпұлдың артық (қате) есепке жатқызылған сомаларын төлеушілерге қайтаруды жүзеге асыру қағидалары